Rozwód a kredyt hipoteczny

Niejednokrotnie w praktyce adwokata spotkać się można ze sprawami rozwodowymi, w których powstaje problem wspólnie (przez małżonków) zaciągniętego kredytu hipotecznego na zakup mieszkania, czy innej nieruchomości. Zasadniczym problemem, który pojawia się w trakcie postępowania rozwodowego jest ustalenie sposobu rozliczenia tego kredytu. Problem ten jest o tyle istotny, iż niejednokrotnie z uwagi na wysokość kredytu hipotecznego małżonkowie nie są w stanie spłacić go jednorazowo i dopiero po takiej spłacie dokonać podziału majątku wspólnego. Niniejszy artykuł dotyczyć będzie podstawowych kwestii związanych ze sposobami rozliczenia takiego kredytu.

Etapy postępowania w których można unormować kwestię kredytu hipotecznego

Kredyt hipoteczny przed rozwodem

Niejednokrotnie małżonkowie chcą rozstrzygnąć kwestię kredytu hipotecznego jeszcze przed samym rozwodem. Zazwyczaj ma to miejsce w sytuacjach, w których strony decydują się na rozwód bez orzekania o winie. W takiej sytuacji zasadne wydają się dwa rozwiązania:

  1. umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami i dokonanie podziału majątku wspólnego;
  2. sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami i dokonanie podziału majątku wspólnego;

W sytuacji gdy małżonkowie chcą rozstrzygnąć kwestię kredytu jeszcze przed rozwodem niezbędnym jest zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej. Do czasu bowiem dokonania powyższej czynności, małżonkowie są niepodzielnymi współwłaścicielami majątku zgromadzonego w trakcie trwania małżeństwa. W konsekwencji dokonanie rozliczenia kredytu hipotecznego może sprawić zasadnicze trudności. Zakończenie przedmiotowej wspólności majątkowej powoduje natomiast, iż małżonkowie stają się współwłaścicielami majątku w stosunku po 1/2 (abstrahując od sytuacji, w których dochodzi do podziału z nierównym udziałem w majątku). Wskutek dokonania podziału otwiera się natomiast droga do rozliczenia kredytu hipotecznego bez obawy zarzutu, iż w związku z rozliczeniem tego kredytu doszło do poczynienia nakładów na majątek wspólny małżonków z majątku odrębnego małżonków, bądź też z majątku wspólnego małżonków na majątek odrębny małżonków. Rozwiązanie takie pozwala na jasne i jednoznaczne prawnie rozliczenie kredytu hipotecznego.

Kredyt hipoteczny po rozwodzie

W sytuacji, w której małżonkowie są już po rozwodzie sprawa rozliczenia kredytu hipotecznego staje się prostsza. Z dniem bowiem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego małżonków nie łączy już ustawowa wspólność majątkowa. W związku z powyższym małżonkowie mogą od razu przystąpić do rozstrzygnięcia kwestii kredytu hipotecznego.

Rozliczenie kredytu hipotecznego po ustaniu wspólności majątkowej

W zasadzie kredyt hipoteczny może zostać rozliczony przez małżonków na kilka sposobów, a to:

  • spłata w całości kredytu przez jednego z małżonków
  • spłata kredytu wspólnie przez małżonków
  • umowny podział majątku wspólnego małżonków
  • sądowy podział majątku wspólnego małżonków

 

Spłata w całości kredytu przez jednego z małżonków

Małżonkowie zaciągający kredyt hipoteczny są dłużnikami solidarnymi. Oznacza to, iż odpowiadają oni względem kredytodawcy za całość sumy udzielonego kredytu. W związku z powyższym dla „uwolnienia” się od kredytu niezbędnym jest jego spłata w całości. Jeżeli jeden z byłych małżonków dysponuje stosowną kwotą, to może on spłacić całość kredytu. W takiej sytuacji przeciwko drugiemu z małżonków, ten małżonek który kredyt spłacił, nabędzie roszczenie regresowe. Oznacza to, iż będzie mógł on żądać zwrotu połowy spłaconej przez siebie kwoty.

Spłata kredytu wspólnie przez małżonków

W sytuacji w której małżonkowie posiadają środki odpowiednie do spłaty kredytu, mogą oni spłacić kredyt wspólnie. Analogicznie do opisywanej wcześniej sytuacji – jeżeli któryś z małżonków dokona wyższej niż połowa spłaty, nabędzie on roszczenie regresowe.

Dwa powyższe rozwiązania zostały oczywiście potraktowane w niniejszym artykule marginalnie, albowiem ma on dotyczyć w przeważającej mierze sytuacji, w której małżonków nie stać na natychmiastową spłatę kredytu hipotecznego.

Umowny podział majątku wspólnego małżonków

Dokonanie umownego podziału majątku wspólnego małżonków wydaje się rozwiązaniem najszybszym i w zasadzie w dużym zakresie bezpiecznym prawnie. Wskazać bowiem należy, iż małżonkowie mogą na podstawie umowy dokonać podziału części lub całości majątku wspólnego. W ramach tak zawartej umowy dopuszczalne jest uwzględnienie postanowień, zgodnie z którymi jeden z małżonków zobowiąże się do spłaty kredytu hipotecznego. Zobowiązanie takie co prawda nie wykluczy możliwości dochodzenia przez wierzyciela hipotecznego spłaty od drugiego z małżonków, jednakże utworzy u takiego małżonka odpowiednie roszczenia zabezpieczające względem tego z małżonków, który zobowiązał się spłacić kredyt. Zaznaczyć należy, iż w takiej sytuacji małżonek „zwolniony” ze spłaty kredytu w wypadku, w którym wierzyciel skieruje względem niego roszczenie, sprawę sądową lub postępowanie egzekucyjne, będzie posiadał prawo do żądania zapłaty stosownego odszkodowania za te okoliczności. W konsekwencji małżonek ten będzie mógł domagać się nie tylko kwoty, którą zapłacił wierzycielowi, ale również równowartości wszelkiej szkody poniesionej w związku z tą okolicznością. Wydaje się, iż takie rozwiązanie pozwala dość szeroko zabezpieczyć małżonka, który z kredytu zostaje zwolniony. Pamiętać bowiem należy, iż zazwyczaj wierzyciel hipoteczny kierować będzie postępowanie egzekucyjne nie przeciwko osobie, a przeciwko konkretnemu składnikowi majątku – nieruchomości obciążonej kredytem hipotecznym. Wynika to z faktu, iż takie postępowanie egzekucyjne zapewnia pozyskanie wierzytelności w najszerszym zakresie – wierzyciel zazwyczaj uzyskuje całą kwotę długu.

Sądowy podział majątku wspólnego małżonków

Drugą z form rozliczenia kredytu hipotecznego zaciągniętego w trakcie trwania małżeństwa jest dokonanie sądowego podziału majątku wspólnego małżonków. Rozwiązanie to sugerowane jest w wypadkach, gdy małżonkowie nie są w stanie dojść do porozumienia, a w konsekwencji zawarcie umowy o podział majątku wspólnego małżonków jest niemożliwe. Co do zasady w ramach postępowania sądowego o podział majątku wspólnego musi dojść do podziału całego majątku małżonków. Powyższa okoliczność niejednokrotnie prowadzi do sytuacji, w której postępowanie takie może trwać nawet kilka lat. Co do zasady w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd powinien uwzględnić przy ustalaniu wartości nieruchomości fakt, iż jest ona obciążona kredytem hipotecznym. Zasadniczo polega to na obniżeniu wartości rynkowej tej nieruchomości o wysokość pozostałego do spłaty kredytu. Zazwyczaj przyjmowane przez sądy rozwiązanie polega na przyznaniu nieruchomości jednemu z małżonków i w zależności od ustalonej wartości nieruchomości dochodzi możliwość zasądzenia spłat lub dopłat. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z obowiązującym orzecznictwem na tym z małżonków, który otrzymał nieruchomość, ciąży obowiązek spłaty kredytu. W sytuacji gdy w/w małżonek dokona spłaty kredytu pomimo faktu, iż drugi z małżonków jest dłużnikiem solidarnym tego kredytu, małżonkowi który otrzymał nieruchomość, nie będzie przysługiwać roszczenie regresowe o zwrot części spłaconego kredytu. Istnieją jednocześnie przypadki, w których w toku postępowania o podział majątku wspólnego małżonków sąd nie uwzględnia obciążenia nieruchomości kredytem hipotecznym. W takich sytuacjach po spłacie kredytu przez tego z małżonków, który nieruchomość otrzymał, będzie on mógł żądać od drugiego z małżonków części spłaconego kredytu w ramach roszczenia regresowego.

Artykuł sporządził adwokat Mateusz Jankowski z Kancelaria Adwokacka Wrocław – wieloletni praktyk w zakresie spraw o zniesienie współwłasności, dział spadku oraz podział majątku wspólnego małżonków. W razie pytań zapraszam do kontaktu.

Napisz odpowiedź